دسته: نوشته ها

هوشنگ سارنج – تورنتو

در زندگی اجتماعی هر کس با نامی‌ شناخته و شناسائی می‌‌شود .نام گذشته از خوش آوایی ویژگیهای دیگر نیز باید داشته باشد .کوتاهی،زیبائی، نیک معنایی و از همه بالاتر، همراه داشتن نشان هویت ملی، چه ،همه ی آدمیان به زادبوم، سر زمین مادری و مجموعه ی افتخارات فرهنگی و پهلوانان میهنی خود میبالند. نازش به کارهای چشمگیر، در زمینه‌های آفرینش‌های هنری ،علمی و خلاقیتهای فرهنگی و پیشگامی در ساخت تمدن بشری، خون تازه وجنبشی سازنده در رگهای نسل رو به رشد جاری می‌‌سازد.

غرور بربن پایه‌های شرافت مردمی ،استوارست. آن ملت‌هایی‌ که در راستای گسترش صلح ،آزادی دایمی و برادری و برابری گام برداشتند ؛ می‌ توانند بر خود ببالند و با گزینش نام قهرمانان یادشان را زنده نگاه دارند. از جمله نام‌هایی‌ که ایرانیان بی‌ نگرش به پیشینه ی تاریخی و بارمعنایی ضد قهرمانی ملی آن بر فرزندان خود می‌‌نهند افشین است.

او را بشناسیم

نام افشین در بسیاری منابع تاریخی خیذر آمده ؛ طبری، ابوالفرج اصفهانی، مسعودی حیدر نوشته اند .بلاذری و دینوری خیزر . شاید شکلی از کیدر باشد که نامی‌ رایج در اسروشنه بوده است. او پسری به نام حسن داشته که کنیه ابوالحسن بوی دادند. و اما افشین لقب و عنوان امیران اسروشنه بوده است.

از لحاظ واژه شناسی معنی روشنی ندارد؛ گمان می‌‌رود  گونه‌ای از اسم پشین باش که در شاهنامه آمده است.شاید در اواخر دوران ساسانی خاندان افشین در ناحیه اسروشنه -بخشی از سغد – فرمانروا بوده بودند. بلاذری مینویسد آنان تا سده ی سوم هجری برابر مسلمانان مقاومت کردند و سرانجام در عهد مامون عباسی ،کاووس پدر افشین ،به پرداخت مشروط خراج گردن نهاد و پس از مدتی هم نافرمان شد. اما افشین به بغداد رفت و خلیفه را باورانید تا ،اسروشنه را به چنگ آورد و راه پیروزی را هم نشان داد.

بعد از آن به فرمان مامون، احمد بن ابی‌ خالد  با لشگری فراوان و رهنمود افشین به اسروشنه یورش برد. کاووس از هیاطله یاری خواست ولی یاری نشد و شکست خورد و به بغداد رفت و مورد بخشش قرار گرفت و باز فرمانروا شد. خلیفه به پاداش همکاریهای افشین با وی ،جانشینی کاووس را به او داد.

افشین تا پایان عمر فرمانروای اسروشنه باقی ماند. به موجب اطمینان به افشین  سال ۲۱۵ قمری فرماندهی سر کوب گروهی اعراب قبطی مصر به افشین سپرده شد. وی به مصر رفت و به سرکوب پرداخت و در اسکندریه قرار گرفت. سرانجام سال ۲۲۰قمری از سوی خلیفه معتصم ماموریت سرکوب شورش بابک خرمدین به افشین داده شد.

جنبش بابک در آذربایجان از حدود سال ۲۰۰ قمری آغاز شد (طبری) و سپاه خلیفه از شکستش عاجز مانده بودند (مروج الذهب مسعودی) سال۲۲۰ که افشین فرماندهی جنگ را به دست گرفت در ناحیه برزند اردو زد. طبری می‌‌گوید :جنگ طول کشید  گروهی می‌‌پنداشتند؛ بین او با بابک اتحادی به وجود آمده است .اما افشین بابک را کافر می‌‌نامید.

سرانجام در رمضان ۲۲۲ افشین خود را به دژ ” بذ ” جایگاه بابک رسانید. بابک هم توانست بگریزد و در ارمنستان جایی‌ پنهان شود.افشین پنهانگاه بابک را یافت و آنجا را محاصره کردو دست به فریب برد.گفت از سوی خلیفه برای وی امان نامه آورده است، بابک نپذیرفت، ولی ابن سنباط  که او را پناه داده بود خیانت کرد و بابک دستگیر شد.

افشین سال ۲۲۳ در ماه صفر همراه با اسیران خود وارد شهر سامره شد. معتصم از بسیاری شادمانی تاج برسر افشین نهاد و مال فراوان به وی داد و ابو تمام در ستایشش ،فتحنامه سرود. قدرت روز افزوده ی افشین خلیفه را هراسناک ساخت. آرام آرام با نیرنگ بسیاری فرماندهان سپاهی اهل فرغانه که یاران و همکاران افشین بودند کشته شدند .با کاربست آن شیوه،روز به روز قدرت افشین رو به افول نهاد.

از سوی دیگر قیام مازیار را به تحریک افشین می‌‌دانستند زیرا وی در اندیشه ی حکومت خراسان بود. ابن اسفندیار می‌‌گوید: مازیار ،اعتراف به داشتن ارتباط با افشین نمود… افشین در پی از دست دادن توان بالای فرماندهی می‌‌خواست از کنار خلیفه دور شود چه بوی توطیه چینی های عبدالله طاهر و احمدبن ابی‌ دوواد را شنیده بود. دشمنی میان افشین و ابودلف عجلی که از زمان جنگ با ،بابک آغاز شده بود؛در ایجاد جو بی‌ اعتمادی خلیفه نسبت به افشین بسیار موثر بود.-تاریخ بیهقی ابن اسفندیار گوید:سال ۲۲۵ هجری افشین خلیفه را به خانه مجلل خود در سامرا دعوت کرد.

افشین کسانی را در پشت پرده‌ها ،مسلح،نگاه داشته بود؛تا چون خلیفه در آید از اطرا ف در آیند و شمشیر در او بندند…با کشف توطیه افشین دستگیر و خانه‌اش به آتش کشانده شد. …ولی طبری گوید او را هنگام فرار از ارمنستان به سوی ماورا النهر دستگیر و به زندان بردند.

روز پس از گرفتاریش وی را محاکمه کردند و با مازیار روبرو و سرانجام زندانی. افشین از زندان کوشید تا جلب نظر معتصم کند اما موفق نشد. پس از ده ماه حبس در شعبان ۲۲۶ قمری به سبب گرسنگی یا خوراندن مرگدارو افشین خیانتگر به بابک درگذشت. طبری گوید:شورش  منکجور  در آذربایجان را خلیفه از تحریکات افشین می‌‌دانست؛ نخست او را ازفرماندهی نگهبانان ویژه بر کنار ساخت.

جنازه وی را به دار آویختندو سپس سوزاندند و خاکسترش را به دجله ریختند.خدمت به خلیفه و خیانت به بابک و دیگر آزادیخواهان مایه ی عبرت است. شادروان دکتر زرین کوب در کتاب دو قرن سکوت می‌‌نویسد ؛افشین به جز دستیابی به حکومت و ثروت به چیزی دیگر نمی اندیشید. گروهی وی را بودایی  و پاره‌ای هم زرتشتی می‌‌دانستند که همه نشانی از پندار منافقانه او شمرده میشود. پس بدانیم افشین نامی نیک نباشد بلکه نخوب و نکوهیده است.

هوشنگ سارنج

خنجرِ سردِ زمستان کرده خونین، دشتها را در بهاران در “وندیداد” بخشی از اوستا، که درباره آفرینش جهان سخن می گوید: آمده است: “… نخستین، سرزمین نیکی که من آفریدم “ایرانویچ” است؛ در کناره ی رودخانه ی “ونگ هویی داایت یا “ang Hoi Daitya“  در اینجا هوا خیلی سرد است ده ماه زمستان و دو ماه تابستان است… پاره ای باستانشناسان ایرانویچ را در “ارّان” شمال آذربایجان می دانند، گروهی سرزمین “خوارزم” و گروهی هم، دامنه های پامیر یا کناره های سیبری را… ولی آنچه مسلم است، نیاکان ایرانیان، ساکنان ایرانویچ یا کرانه های سردسیرِ شمالِ دریای مازندران، به دنبال یافتن زیستگاه های گرمتر به سوی نیمروز و فلاتِ ایران فرو آمدند.

گسترش زندگانی کشاورزی و ایجاد زیستگاههای ماندگار و روستا و شهر، وضع قانون مندیهای اجتماعی و پدید آمدن باورمندیها به نیروهای فرا انسانی، و نیازهای روانی بسیار، زمینه های توانبخشی در جسم و جان، روزافزون شد. آنها باور پیدا کردند که جهان پهنه ی رزمیدن پیوسته، بین “روان پاک” با “روان ناپاک” است و جانمایه ی نیرووری غلبه ی بر ناپاکی یا “انگره مینو” همانا، “روان بهی” و “توان بدنی” است. زندگانی ی روستایی و شبانی و رزم آموزی و سپاهیگری می توانست تن را قوی سازد و برگزاری جشن هایی که بیشتر رنگِ آیینی داشت و ماهیانه و سالیانه و گاه رویدادهای اتفاقی و بیرون از گاهنامه ای بود، موجب شادی و روان بهی می گردید.

آنان پس از اسکان در ایران زمین، و ایجاد گاه نامه، سال کاری دوازده ماهه ی هر ماه، سی روز داشتند، که بر پایه ی آغاز کشتکاری و داشت و برداشت، سامان یافته بود و بسیاری جشنها به مناسبت زندگانی روستایی ـ کشاورزی، برآمده بودند. آنها پنج روز مانده از سال را با نام “پنجه وه”  یا “پنجه بزرگ” یا “روزهای دزدیده” به پایان سال می افزودند و جشنی به پا می کردند. شش ساعت بازمانده تا تکمیل شدن یکسال 365 روزه را هم یا کبیسه می کردند یا هر یکصد و بیست سال یک بار، یک ماه به سال می افزودند.

دوازده ماه سال ـ فروردین، اردیبهشت، خورداد، تیر، امرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن، اسپند ـ هم نام فرشتگانِ نگهبان را بر خود داشتند. هفته ی هفت روزه هم، نداشتند. هر ماه سی نام از عناصر آیینی داشت ـ اورمزد، وهمن، اردیبهشت، شهریور، سپندارمذ، خورداد، امرداد، دیبادر، آدر، آبان، خیر، ماه، تیر، گوش، دی بمهر، مهر، سروش، رشن، فروردین، ورهرام، رام، باد دی بدین، دین، ارد، اشتاد، آسمان، زامیاد، مانتره سپند، انارام ـ روز سی و یکم در سال کبیسه، را “اورداد”  Avardad یا روز زیادی می نامیدند.

از برخورد دو هم نام، جشنی به پا می شد. یعنی هر ماه یک جشن چنین: “فروردینگان” روز نوزدهم در ماه فروردین، جشن یادبود مردگان، بر آنها “آفرینگان” می خواندند، میوه و خوردنی می دادند و گورها را با گل و سبزه و شمع می آراستند. “جشن اردیبهشتگان” با جامه های سپید به ستایش آفریدگار می رفتند. “جشن خوردادگان” کنار چشمه سارها و رود و دریا به شادمانی می پرداختند. “جشن تیرگان” روز دوازدهم  ماه در ماه تیر، به پاکسازی خانه و کاشانه پرداخته با جامه های نو، به آب افشانی و بازی روی می آوردند.

“جشن امردادگان” به کشتزارها و باغها می رفتند و از فرشته ی بیمرگی و نگهبان گیاهان در دامن طبیعت یاد می کردند. ـ “جشن شهریورگان” در ستایشی از امشاسپندِ نماد نیرو، شکل می گرفت. “جشن مهرگان” از جشن های برجسته ی سالیانه همچو نوروز بود که در نیمه ی دوم سال در پایان فصل گرما در مهرروز از مهرماه ـ شانزدهم تا شش روز ـ برپا می شد و همانند نوروز، مهرگان عام و خاص نام داشت.

در گذشته های دورتر این جشن به نام “میتراکانا” اجرا می شده است. “جشن آبانگان” آبان روز از آبانماه، مردمان کنار آبها به نیایش می رفتند. “جشن آذرگان” آذر روز از آذر ماه، در آتشکده ها به ستایش اهورا می پرداختند. “جشن دیگان” چهار بار در دی ماه برگزار می شده، روزهای اورمزد، دیبآدر، دیبهر و دی بدین.

“جشن بهمنگان” و هومن (بهمن) در معنی اندیشه ی نیک است. وهمن از فرشتگان مقربِ اهورامزدا، مظهر اندیشه ی نیک و دانش خداداده است. “جشن اسپندگان” روز اسپند در ماه اسپند، روز پنجم ماه. اسپندارمذ نگهبان زمین است و حامی زنان درستکار و پارسا.

در گذشته درین روز مردها به زنهایشان هدیه می دادند ـ والنتین دی ـ در پاره ای از بحث های ایران امروزه به نام روز مزدگیران” هنوز خیلی کم رنگ اجرا می شود. “جشنهای سالیانه” زیر نام جشنهای شش گانه ی گهنبار در شش وقت برگزار می شد. 1ـ گهنبار نخست یا “چهر گاهنبار” از روز خیر در اردیبهشت تا روز دیبمهر (15ـ11) 2ـ گهنبار میانه ی بهار در تیرماه (15ـ11) 3ـ گهنبار پایان تابستان (30ـ26 شهریور) 4ـ گهنبار مهرماه (30ـ26) 5ـ گهنبار میانه زمستان (20ـ16) دیماه، در سالهای هفت ماه تابستان و پنج ماه زمستان 6ـ گهنبار پنجه (چهر ششم) که در روزهای پنجه وه یا پنج روز آخر سال، برگزار می شد.

این روزها را جشن آفرینش می دانستند. چه باور داشتند که خداوند در هر یک ازین “گهنبار”ها یکی از آفریده های خود را خلق کرد ـ آسمان، آب، زمین، گیاه، حیوان و انسان. “بندهشن” به استناد کتاب یاد شده ـ بندهشن فصل 25 فقره 2 ـ می توان پنداشت گهنبارها ریشه در زندگانی آریایی ها پیش از رسیدن به سرزمین امروزی در فلات ایران داشته باشد.

در بندهشن آمده … از روز “اورمزد” در ماه فروردین تا روز “انارام” در مهرماه هفت ماه تابستان و از روز “اورمزد” ماه آبان تا پایان “اسپندارمذ” و روز پنجه وه پنج ماه زمستان است… در مراسم گهنبارها، هفت خشکبار، سبزه، گل، مجمر، آتش، بوی خوش، آب تازه، نان گرم، میوه تدارک می شد، آفرینگان (دعا) می خواندند و خداوند را می ستودند.

و اما نوروز، در واقع دنباله گهنبار ششم از جشن های سالیانه است که همه جشن های مذهبی هستند، و نوروز ویژگیهای مذهبی ندارد، بیشتر ملی است، بسیار باستانی است و از همه ی رخدادهای تاریخی رسته و به زمان ما رسیده است و اینکه در روایات عربی و زرتشتی آن را به جمشیدشاه پیشدادی نسبت داده اند خود دلیلی بر قدمت پیش آیینی این جشن است.

نوروز از آغاز بهار، روزهرمزد، در فرودین ماه آغاز می شود، به گفته ی تاریخ نگاران عرب و ایرانی، یک ماه ادامه می یافت زیرا، نوروز جشن دوباره زنده شدن طبیعت است. ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه آورده “… از آداب جشن نوروز… در صحن خانه بر هفت ستون، هفت رقم غلات می کاشتند و هر یک از آنها که بهتر می رویید دلیل ترقی و خوبی آن نوع غله در سال نو می دانستند…” در المحاسن آمده “… بیست و پنج روز قبل از نوروز در صحن کاخ شاهی بر دوازده ستون از خشت خام یکی از حبوبات را می کاشتند…” ایرانیان باستانی، گندم و جو یا عدس یا ماش را سبز می کردند. سبزه را Sheshah  می نامیدند و ازآغاز گهنبار ششم، خانه تکانی می کردند.

پگاه روز نخست بر بام خانه مانند شب گذشته اش، آتش می افروختند. مقداری آویشن در ظرفی پر آب همراه سبزه بر لب بام می نهادند. با سر زدن آفتاب شاخه های مورد و سرو را بر بام نهاده، آب و آویشن را فرو می ریختند. از بام پایین آمده به گرمابه رفته، جامه نو می پوشیدند. بر سفره سیب یا نارنج یا انار و چند سکه ی نقره در ظرف آب می انداختند. آتشدان روشن می کردند، کتاب مقدس می خواندند و شمعدانهای روشن گرداگرد خانه می چیدند. بر سفره، خوراکی های پخته، کاهو و اسفناج و سبزیجات دیگر و میوه، ماست و پنیر، کماج و نان شیرمال می نهادند.

ایرانیان امروز، سفره هفت سین می گسترند که پاره ای عقیده دارند هفت سین، تغییری است از ترکیب هفت چین، اشاره به هفت غله ی سبز. و شاید هم هفت شین که امروزه چندان کارایی ندارد. بر سفره می نشستند و خدا را می ستودند، سال نو را با شاخه های گل به یکدیگر شادباش می گفتند. گلاب پاش و آینه را به گردش می آوردند. گلاب به روی و سر می زدند و نقل می خوردند. بزرگ خانواده پول یا چیزی به کهتران عیدانه می بخشید. به پرسه ی خانواده های سوگوار می رفتند. مراسم دید و بازدید تا بیست و یک روز ادامه داشت. حالیا، بخشی از آن مراسم اجرا و جشن تا روز سیزدهم فروردین ادامه می یابد. روز سیزدهم جشن را در دامن طبیعت به سر می آورند.

هوشنگ سارنج – تورنتو

در ادیان الهی زن با مرد یکسان و آزاد خلق شده است.اما تعریف حقوقی و سیاسی آزادی در عصر جدید ،میراثی است که بعد از انقلاب صنعتی دامنگیر نیمی از بشریت گردید و ناجوانمردانهبه بیراهه کشانده شد.خانه ی مقدس که پایگاه بنیادی نظم اجتماعی بود در هم بشولید و قانونمندی ی اخلاقی تازه را هست کرد.

کارخانه‌ها که بجای کشتزارها قارچ آسامی روییدند با دهان سیری ناپذیر شهر‌ها سر چشمه‌های نیروی انسانی و طبیعی ی روستا‌ها را بلعیدند .زن که از دیدگاه اخلاق حاکم ناقص و جزو اموال قابل خرید و فروش ،ارزیابی می‌‌شد  و در زندان قوانین مرد ساخته زندانی بود برخلاف باور بسیاری فیلسوفان _شوپنهاور ،نیچه… _ دست و پایی زد.

پیشتر افلاتون برای زن آزادی خواسته بود و کندرسه هم، در مجلس ملی برای زنان حق رای پیشنهاد کرد و ماری واستن کرافت حقوق زن را بر اعلامیه حقوق بشر افزود؛ سر انجام آزادی مردان بیشتر ملاحظه شد.چه تا حدود سال ۱۹۰۰ میلادی هنوز زنها حقی نداشتند؛در آفریقا تا سالهای سده نوزدهم زنان همچون بردگان خرید و فروش میشدند… اما بعد از انقلاب صنعتی بردگان دیروز از آزادی و برابری با مردان سخن گفتند.

انقلاب صنعتی بستر مناسبی برای تظاهرات آزادی خواهی زنان گردید و کارخانه داران که در پی بدست آوردن نیروی کار ارزان و پرداخت دستمزد کمتر بودند ؛زنان را به کارگری در کارخانه‌ها فراخواندند. درین راه نخستین گام را پارلمان انگلیس با وضع قانون ۱۸۸۲در راستای اسارت زن بر داشت.نمایندگان کارخانه دار مجلس عوام برای کشاندن زنان به کارخانه ها،از بند “…دستمزد به خود زنان تعلق دارد…” پشتیبانی می‌‌کردند.صنعتی شدن زن موجب پذیرفتن بردگی نو در جامعه نوین گردید؛چه ،بینیازی مالی‌ به او شخصیت تازه می‌‌داد. انقلاب صنعتی کودکان را هم از کشتزارها به کارخانه‌ها کشانید. 

کارخانه، شهرها،پراکندن کانون خانواده ها،دموکراسی و سوسیالیزم را بدنبال آورد و زن بازیچه ی دیگر پدیده صنعت شد،تاجایی که امروز شانه‌های ظریف و پیکر لهیده او بایستی هم سنگینی ی بار سخت زندگی هم مسوولیت بسیار مهم فرزند آوری و نگهداری و پرورش و تنهایی را تحمل کند. اما گسترش دامنه ی آموختن و بالارفتن سطح آگاهی در همه زمینه‌های علمی‌ – اجتمأعی،زن را بران داشت ،در یابد،که آزادی تنها در بدست آوردن حق رای در انتخابات خلاصه نمی شود.دریافتند ،آزادی راستین ،آزادی ذهنی و عقلی می‌‌باشد.آنان در پهنه‌های مستدل ،ثابت کردند که اختلاف میان زن و مرد وابسته به محیط و پیشه هاست. رشد فرهنگی و آرمانهای برابری خواهی زن تازه آغاز گشته است؛زیرا هوشمندی جدای از روشنفکری است.

عادات در بستر زمان ،اخلاق را می‌‌سازد و اخلاق آنستکه انگیزه‌ای به آزار رساندن به دیگران نشود. زنی در خور سرزنش می شود که زیبایی خود را درحراج یا مزایده سوداگری بگذارد. واقعیت زندگی صنعت یا سیاست نیست؛بلکه ،هدف اصلی‌ برقراری ی مناسبات و همکاری ی صمیمانه انسانی بین زن با مرد یا پدر و مادربا فرزندانست. عشق و زندگانی و مرگ که بنیادی‌ترین جریان حیات بشریست؛از انقلا ب و حکومت و دولت برترست و خوشبختی ی انسان در دارایی و مقام و قدرت سیاسی نیست.

زناشویی-که اهمیت زن در آن بسیار چشمگیرست -مجوز قانونی عشقورزی نیست ؛ بار معناییی بیرون از چهارچوبه ی خود بینی دارد. زن پیوسته از فرزند پرستاری بی‌ چشمداشت مادی می‌‌کندتا او را بثمر برساند؛در تاریخ بشر چیزی شگفت انگیز تر از انتقال کامل خود خواهی زن به فرزند خواهی وجود ندارد.زن در امتداد زنجیره بقای نوع بشر و پابر جایی و استواری آن سهم والاتری دارد. زن در سنگلاخ پر پیچش زندگانی و ناسازواری‌هایش ،مدافع تداوم زندگی میباشد.

هوشنگ سارنج – تورنتو

خلیج فارس دریای کم ژرفایی با گستره ی نزدیک به دویست و چهل هزار کیلومتر مربع در کناره های باختری اقیانوس هند است. از دهانه های اروندرود تا تنگه ی هرمز، یک هزار کیلومتر، کرانه ی ساحلی ی آن با خاکِ ایران امتداد می یابد. جزایر ایرانی ی قشم، کیش، خارک، پورموسا، تنب بزرگ، تنب کوچک، لاوان، از دیرباز، زیستگاه ایرانیان دریانورد، صیادان ماهی و مروارید و بازرگان پیشه بوده است.

بزرگ بندرهای عباس، لنگه، بوشهر، خرمشهر و آبادان… نه تنها، جایگاه آمد و رفت کشتی های بازرگانی بود، بلکه کارگاه های کشتی سازی مهمی همچون “کنگ” را نیز داشته است.

دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس پیشینه ی تاریخی بس درازی دارد و از پانصد سال پیش از میلاد که داریوش بزرگ، پایه ی ناوگان دریایی ایران را نهاد، رسمیت یافت. این آبراهه ی استراتژیک، که چهل درصد نفت مصرفی جهان از حوزه های نفتی ی سرزمین های اطرافش ـ ایران، عراق، کویت، امارات متحد، عربستان سعودی ـ به دست می آید، بسیاری نبردهای تاریخی، از سر گذرانده، تا به امروز رسیده است.

گذار ناوگان جنگی ی اسکندر، جنگهای نادرشاه افشار، شاه عباس صفوی … با نیروهای مهاجم و اشغالگر اسپانیایی و پرتغالی و نزدیک به زمان ما، جنگهای خلیج فارس در سالهای 1990 و 1991 نیروهای تحت فرمان  UN برای بیرون راندن عراق از کویت و… پیش از کوچِ آریایی ها به فلات ایران “آسوریها” بر سنگ نوشته های خود، “دریای پارس” را Nar Marratu  (آبهای تلخ) نامیده اند.

بر لوحِ یافته شده در جایگاه حفر کانال سوئز، منسوب به داریوش بزرگ هخامنشی، آن را “دریای پارس” نامیده، ساسانیان هم. تاریخ نگار یونانی “فلاویوس آریانوس” به دریانوردی ی “نه آرخوس” فرمانده ناوگان دریایی اسکندر که از سند تا مصب (دلتای) اروندرود، بر آبهای دریای پارس پرداخته و سپس تا رسیدن به شوش را نوشته، به روشنی از خلیج فارس  Persikon Kaitas یاد کرده است. بطلمیوس (کلودیس پتوله مااوس) در کتاب جغرافی ی خود به زبان لاتین خلیج فارس را “Sinus Persicus”  نوشته است.

در اسناد و نقشه ها و آثار کتبی، قراردادهای رسمی ی سازمان ملل متحد همه جا و همیشه خلیج فارس آمده. حتی در موارد تخلف و یادآوریهای ایران، بخشنامه هایی در به کارگیری حتمی واژگان خلیج فارس برای متخلفان صادر شده است. در اسناد رسمی ی جغرافیایی کشورهای انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا… نام آن آبراهه ی بزرگ خلیج فارس چاپ و نشر گردیده. در کتابهای جغرافی به زبان عربی و نویسندگان عرب در تمام دورانهای اسلامی همه جا “بحر فارسی” یا “البحرالفارسی” یا “خلیج الفارس” یاد شده است.

“ابن خرداذبه” از جغرافی نویسان بنام اسلامی در کتاب “المسالک و الممالک” که حدود سال 232 هجری نوشته است، جایی آورده… “گروهی از رودها به دریای پارس می ریزند..”

“مسعودی” در “مروج الذهب” از کتابهای معتبر سده ی چهارم هجری، آورده “… از دریای هند… خلیج مثلثی شکل منشعب می شود… که دریای پارس است…”

“ابن فقیه همدانی” از محدثان و جغرافیدانهای مشهور سده ی سوم هجری  صاحب کتاب “البلدان” است در جغرافیا، حدود سال 403، علی بن حسن شیرازی زیر نام “المختصر کتاب بلدان” آن کتاب را ترجمه کرد، در آنجا آمده، “… دریای فارس و هند به هم اتصال دارند…”

“ابوریحان بیرونی” سرآمد پژوهندگان و جغرافیدانان در سده ی پنجم در کتاب “التفهیم لاوایل صناعة التنجیم” آن جا را، هم “دریای پارس” هم “خلیج فارس” نوشته است. “ابن حوقل” در کتاب “صورة الارض” که در سال 367 هجری تالیف کرده به “بحر فارسی” اشاره دارد. در کتاب “حدود العالم من المشرق الی المغرب” منسوب به “ابوالحارث محمدبن احمد فریغون” نوشته ی سال 372 هجری، آمده: “… خلیج پارس از حد پارس است با پهنای اندک تا به حد سند…” در کتاب “احسن التقاسیم” اثر بشاری سال تالیف 375 هجری “بحر فارس” آمده. در کتاب “طبایع الحیوان” اثر طاهر مروزی سال تالیف 514 هجری “الخلیج الفارسی” آمده.

“ابن بلخی” صاحب “فارسنامه” تالیف 500 هجری “بحر فارس” نوشته شده است. “یاقوت حموی” در کتاب ارزنده “المعجم” سال تالیف قرن هفتم آمده “… دریای پارس شعبه ای از دریای بزرگ (اقیانوس) هند است…”. “زکریای قزوینی” در کتاب “البلاد” در معرفی سرزمین پارس آورده “… پارس ناحیه مشهوریست … از جنوب به دریا که پارس نامیده می شود…” در کتاب “عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات” نوشته آمده “… دو خلیج بیرون آید… دریای پارس… و دریای قلزم (سرخ)”. “حمدالله مستوفی قزوینی” در “نزهة القلوب” آورده “… جزایری که در حد سند تا عمان در “بحر فارس” است.

حاجی خلیفه هم در کتاب “کشف الظنون” “… دریای پارس یا سینوس پرسیقوس به معنی خلیج فارس…” را نوشته است..

این ساز به نوای دگرگونسازی نام خلیج فارس بعد از جنگ جهانی اول، تجزیه ی عثمانی و تحت الحمایه قرار دادن شیخ نشین های سرزمین های پاره پاره شده عرب به وسیله انگلستان، و بعد از زمان جمال عبدالناصر و جنجال ناسیونالیزم عرب، کوک شد. با شکست جمهوری متحده عربی تا اندازه ای سر و صدای آن خوابید. ناگفته نماند، دشمنی ی سیاست  بازان انگلیسی، هیچگاه، ایجاد آشوب بین همسایگان مناطق نفتی ی حاشیه ی خلیج فارس از دستور کارشان بیرون نرفته است. از دیرگاه، بر سر حفظ هندوستان با ایران سر دشمنی داشته اند، از موضوع افغانستان تا اشغال جزایر و بنادر ایرانی. از تقسیم پرمشکل هندوستان به سه پاره هند و پاکستان غربی و پاکستان شرقی تا ایجاد اسرائیل به قیمت آوارگی فلسطینیان و بعدتر ایجاد کشورهای تحت نفوذ خود از مرده ریگ عثمانی. اشغال جزایر ایرانی و ایجاد پایگاههای نظامی خود در راستای حفظ منافع نفتی در شیخ نشین های ساختگی. جداسازی بحرین از ایران. بیدادگری در غارت نفت ایران، بدهکار کردن ایران نسبت به جبران زیان سرمایه گذاری ادعایی در شرکت نفت انگلیس و ایران، پس از ملی شدن صنعت نفت و ایجاد شرکت نفت”برمه” با پول به یغما رفته ی ایرانیان.

حالیا تحریک و پشتیبانی از شیخ نشین های کوچک در زمینه ی مالک شدن جزیره هایی که هر یک با فاصله ای اندک پیوسته به خاک مادر یعنی ایران هستند و سرانجام، غارت نفت و گاز حوزه های فلات قاره ای مشترک بین دو ساحل خلیج فارس با دست شیخ نشین ها. رویدادهای تاریخی را باید با دقت نگریست و اسناد دایی جان ناپلئونیزم را راحت نپذیرفت.

*****

Houshang Saranj – Toronto